Door Jos Bosch

Wat begon als een persoonlijke familiegeschiedenis groeide uit tot een voorstelling die veel verder reikt dan de landbouw alleen. De Kas Kraakt vertelt het verhaal van een tuindersfamilie die midden jaren zestig voor ingrijpende keuzes kwam te staan. Terwijl schaalvergroting en specialisatie de nieuwe norm werden, besloot de familie vast te houden aan een eigen manier van werken. Een keuze die destijds grote gevolgen had, maar die achteraf gezien verrassend vooruitstrevend blijkt.

Een modern bedrijf met een eigen visie
Gert Jan Jansen maakte die periode als kind van dichtbij mee. Zijn vader runde op De Ziele in Twello, een van de grootste en modernste tuinbouwbedrijven van Oost-Nederland. Studenten uit Wageningen kwamen op excursie, vakbladen schreven lovend over het bedrijf en meerdere medewerkers waren dagelijks aan het werk tussen de kassen, boomgaarden en vollegrondsgroenten.

Toch zag hij hoe de sector veranderde. Nieuwe, grotere kassen verschenen en steeds vaker klonk de boodschap dat bedrijven moesten groeien en zich moesten specialiseren. Zijn vader koos bewust een andere koers. “Hij wilde niet nóg meer kassen of nog maar één of twee gewassen telen,” vertelt Jansen. “Hij geloofde juist in diversiteit, kwaliteit en een mooi landschap. Hij vond het belangrijk om buiten te werken, verschillende gewassen te verbouwen en risico’s te spreiden.”

Tussen overtuiging en werkelijkheid
Die overtuiging kwam niet alleen voort uit ondernemerschap, maar ook uit een diep respect voor natuur en landschap. Zijn vader maakte zich zorgen over de gevolgen van schaalvergroting, het toenemende gebruik van bestrijdingsmiddelen en de steeds verdergaande modernisering. Gedachten die in de jaren zestig nauwelijks gehoor vonden.

Volgens Jansen kwam zijn vader daardoor letterlijk tussen wal en schip terecht. Enerzijds voelde hij dat het anders moest, anderzijds leek de hele sector maar één richting te kennen. Uiteindelijk bleek zijn visie economisch niet houdbaar en ging het familiebedrijf ten onder.

Verhaal van toen, vragen van nu
Juist daarin schuilt volgens de makers de kracht van de voorstelling. De vragen waarmee de familie destijds worstelde, zijn vandaag opnieuw actueel. Hoe blijf je trouw aan je eigen waarden wanneer de samenleving, banken, adviseurs en regelgeving een andere richting op lijken te sturen?

Gert Jansen ziet daarin een opvallende parallel met de huidige landbouw. Waar zijn vader destijds vrijwel alleen stond in zijn zoektocht naar een kleinschaliger en duurzamer bedrijfsmodel, zijn er tegenwoordig steeds meer ondernemers die bewust kiezen voor lokale samenwerking, korte ketens, eigen verkoop of nieuwe vormen van ondernemerschap.
Voor Gert Jan Jansen is De Kas Kraakt meer dan een toneelvoorstelling. Het is ook een eerbetoon aan zijn vader, die vasthield aan zijn overtuigingen, ook toen de tijdgeest een andere richting op wees. “Hij verloor, maar zijn visie droeg de kiemen van het alternatief. Een alternatief dat we nu kunnen oogsten. Dat is toch mooi?”

Theater op historische grond
Bijzonder is dat de voorstelling wordt gespeeld in Kas op de Ziele, op de plek waar de familiegeschiedenis waarop het verhaal is gebaseerd zich tientallen jaren geleden daadwerkelijk afspeelde. Daarmee vormt niet alleen het verhaal, maar ook de locatie een belangrijk onderdeel van de beleving.

De voorstelling wordt gespeeld door geoefende amateurspelers uit de IJsselvallei. In een afwisseling van toneel en zelfgeschreven muziek brengen zij het verhaal van de familie tot leven. Na afloop van iedere voorstelling volgt een nagesprek met publiek, makers en gasten uit de praktijk. Daarbij staat niet alleen het verleden centraal, maar vooral de vraag welke lessen daaruit vandaag de dag nog te trekken zijn.

Praktische informatie
De Kas Kraakt is te zien op vrijdag 23 oktober en zaterdag 24 oktober in Kas op de Ziele, tegenover Vermeersweg 52 in Twello. Beide voorstellingen beginnen om 20.00 uur; de zaal is geopend vanaf 19.30 uur.
Kaarten zijn verkrijgbaar via www.dekaskraakt.nl.