Het was een artikel in deze krant over de omgevallen boom op de begraafplaats van Terwolde dat Wim van Oorspronk ertoe bracht contact op te nemen met de redactie. Weliswaar heeft ook ‘zijn’ begraafplaats een omgevallen boom, maar het ging Wim vooral over de rijke geschiedenis die schuilgaat achter een groot park van groen en stenen.

Van kerkhof naar begraafplaats
De algemene begraafplaats werd in 1829 aangelegd, nadat begraven bij of rondom kerken niet langer was toegestaan. Daarmee ontstond ook het verschil tussen een kerkhof en een begraafplaats. Een kerkhof ligt bij een kerk, een algemene begraafplaats niet.

Het oudste gedeelte van de begraafplaats ligt op historische grond van landgoed De Pol. Ooit lag er zelfs een gracht rondom dit deel. De locatie draagt bovendien een oude naam: Bottertonne.
Tijdens de wandeling voert Van Oorspronk ons langs de graven op het oudste gedeelte, waar nu nog graven zijn te vinden van de late jaren 1800.

Geschiedenis krijgt weer een naam
Als vrijwilliger van de Historische Vereniging Voorst bracht Wim van Oorspronk de volledige begraafplaats in kaart. Daar is hij jaren mee bezig geweest waarbij Wim ook wekenlang gast is geweest in de gemeentearchieven. Zo koppelde hij oude registers aan de bestaande graven en wist ruim 11.000 overledenen (opnieuw) een naam én een plaats te geven. De gegevens zijn inmiddels terug te vinden via Online Begraafplaats.

Juist daardoor komen de verhalen achter de graven weer tot leven. Van Oorspronk wijst onderweg op bekende familienamen als Schimmelpenninck, Ankersmit en bewoners van Huize Enckstein. Ook liggen er meerdere predikanten begraven.

Midden op het oudste gedeelte bevindt zich bovendien een bijzondere grafkelder van de familie Schimmelpenninck, waarin elf familieleden tussen 1830 en 1933 hun laatste rustplaats vonden. Volgens Wim verdient dit unieke stukje erfgoed restauratie, zodat het oudste stuk geschiedenis behouden blijft.

Verhalen verdwijnen
De wandeling maakt ook duidelijk hoe kwetsbaar zichtbaar erfgoed is. Vroeger werden vooral koopgraven uitgegeven. Wanneer daarvan geen rechthebbenden meer zijn, worden ze gemeentegraf en blijven ze behouden. Sinds de jaren zeventig worden alleen nog huurgraven uitgegeven. Loopt zo’n grafrecht af en zijn er geen nabestaanden bekend, dan verdwijnt uiteindelijk de grafsteen en dus ook het verhaal bij de mensen die er liggen.

Dat is op meerdere plaatsen zichtbaar. Je ziet grote grasvelden en associeert dat met natuurlijk groen, maar onder het gazon liggen nog altijd mensen begraven. Alleen de stenen zijn verdwenen; de nummers bevinden zich nog in de grond. Juist daarom zou Wim ervoor willen strijden dat de oude grafmonumenten behouden blijven als tastbare herinneringen.

Voor nieuwe graven is overigens nog voldoende ruimte aanwezig, dus er is ook geen noodzaak tot opgraven of anderszins.

Oorlog blijft zichtbaar
Ook de Tweede Wereldoorlog heeft op de begraafplaats een blijvende plek gekregen. Van Oorspronk wijst op de graven van oorlogsslachtoffers, verzetsmensen en de bemanning van een neergestort vliegtuig. Opvallend is ook het graf van H.W. Jordens — met een J. Daarmee blijkt de bekende Iordensweg in Twello eigenlijk een verkeerd gespelde naam te dragen.

Bij de graven van de vliegtuigbemanning vindt jaarlijks op 4 mei een sobere herdenking plaats. Rond zeven uur wordt in kleine kring een krans gelegd. Verder herinnert een monument op de begraafplaats aan de inwoners die naar voormalig Nederlands-Indië werden uitgezonden en daar zijn overleden.

Waar stilte ook leven brengt
Terwijl de geschiedenis overal zichtbaar is, toont de begraafplaats tegelijk ook veel leven. Bloeiende beplanting, vlinders en andere insecten geven kleur aan een plek die vooral met stilte wordt geassocieerd. Ook de omgevallen boom, inmiddels vrijwel geheel overwoekerd door blauwe regen, is onderdeel geworden van die natuurlijke omgeving.

Aan de rand van de begraafplaats staat nog de voormalige doodgraverswoning. Drie generaties van de familie Pasman woonden en werkten hier. Het huis is inmiddels verkocht, maar vormt nog altijd een herinnering aan een tijd waarin de doodgraver onlosmakelijk bij de begraafplaats hoorde.

Na ruim een uur wandelen en praten is duidelijk, dat de begraafplaats veel meer is dan een verzameling graven. Achter vrijwel iedere steen schuilt een verhaal. Een gemeentelijk monument waar we zuinig op moeten zijn.