Rijke historie
De zagerij startte in 1916 als stoomhoutzagerij en groeide uit tot een belangrijke speler in de regio. In de jaren twintig schakelde het bedrijf over op elektriciteit, maar in 1964 sloeg het noodlot toe: een grote brand. Daarna raakte het langzaam in verval. In 1984 vielen de machines definitief stil, en bleef een industrieel monument achter.

Vrijwilligers aan het werk
Sinds 2015 zetten ongeveer 85 vrijwilligers zich in voor de wederopbouw van de zagerij. Hallen worden herbouwd in historische stijl, machines gerestaureerd en gebouwen opgeknapt. Door hergebruik van materialen en de inzet van vrijwilligers gebeurt dit grotendeels circulair en tegen relatief lage kosten. De Stoomhoutzagerij is inmiddels meer dan een verzameling oude machines. Het is een levendige gemeenschap waar ambacht en vakmanschap aan nieuwe generaties worden doorgegeven. Het productieproces draait weer, en op bestelling worden houten producten gemaakt, van tafels en klompen tot kleinere gebruiksvoorwerpen. Ook ambachtslieden zoals een smid, klompenmaker, mandenvlechter en gitaarbouwer zijn actief op het terrein. De stichting zoekt voortdurend nieuwe vrijwilligers. Zowel praktische handen in de werkplaatsen als mensen met ervaring in organisatie en coördinatie zijn welkom. Iedereen met belangstelling voor ambacht, techniek of erfgoed kan een bijdrage leveren.

Museum en ambachtelijke werkplaatsen
Het uiteindelijke doel is een volwaardig museum en educatieve voorziening. Bezoekers kunnen zien hoe historische machines werken en actief deelnemen via workshops en demonstraties. Schoolklassen zijn welkom om op een interactieve manier kennis te maken met vakmanschap en houtzagerijgeschiedenis. Erfgoed wordt zo tastbaar en beleefbaar. Daarnaast fungeert de Stoomhoutzagerij als broedplaats voor ambachtelijke en creatieve ondernemers. Al actief zijn een klompenmaker, smid, mandenvlechter en gitaarbouwer, en er komen nieuwe ateliers bij. Zo ontstaat een plek waar historisch vakmanschap en moderne bedrijvigheid samenkomen.

Uitbreiding op voormalige Intratuin
Om de plannen te realiseren heeft de stichting het naastgelegen terrein van de voormalige Intratuin betrokken. De huidige toegang aan de Vermeersweg wordt ontlast door een extra toegang aan de van der Feltzweg. Dit geeft ook meer veiligheid op het terrein van de zagerij. Een deel van het terrein is bestemd voor woningbouw. De opbrengsten hiervan worden gebruikt voor de verdere ontwikkeling van de zagerij. Met 34 geplande woningen – sociale huur, betaalbare koop en vrije sector – levert de stichting ook een bijdrage aan de gemeentelijke woningbouwopgave. Tegelijkertijd worden nieuwe ateliers gebouwd, zodat het terrein kan uitgroeien tot een ontwikkelplek voor kleine en startende ambachtelijke en creatieve ondernemers.

Volgende stappen
De plannen worden binnenkort besproken met gemeenteraadsfracties en omwonenden. Daarna volgt verdere uitwerking en voorlegging aan de gemeenteraad. De afgelopen weken is de grote Wolf stoommachine (1901) geplaatst in het stoomgebouw van de Stoomhoutzagerij aan de Wilpsedijk. Na verdere installatie zal zij een raamzaag aandrijven waarmee een complete boomstam in één keer tot planken wordt gezaagd. De machine is te zien tijdens het Stoom & Hout festival op 25 april 2026 op het terrein aan de Wilpsedijk.